MỘT THẾ GIỚI, HAI NỀN VĂN MINH

Ryszard Kapuscinski - Nhà báo Ba Lan
Trần Quốc Việt dịch 

Trong các xã hội lịch sử, tất cả mọi sự đều được quyết định trong quá khứ. Tất cả nghị lực, tình cảm, say mê của họ đều hướng về quá khứ, đều dành cho việc thảo luận lịch sử, cho ý nghĩa lịch sử. Họ sống trong vương quốc của huyền thoại và nòi giống lập quốc. Họ không thể nói về tương lai vì ở họ tương lai không gợi lên niềm say mê như lịch sử. Họ là dân tộc hoàn toàn lịch sử, sinh ra và sống trong lịch sử của những đấu tranh, phân chia và xung đột lớn. Họ giống như người cựu binh già. Tất cả những điều ông ta muốn nói toàn là về những trải nghiệm thử thách lớn lao chất chứa bao tình cảm sâu đậm khiến ông không bao giờ có thể quên được.

Tất cả những xã hội lịch sử đều sống với gánh nặng làm lu mờ tâm hồn, trí tưởng tượng của họ. Họ phải sống đắm mình trong lịch sử; nhờ lịch sử họ thể hiện mình. Nếu họ mất lịch sử, họ mất bản sắc của họ. Lúc đó họ sẽ không chỉ vô danh. Họ sẽ không còn tồn tại. Quên lịch sử là quên chính mình- một sự bất khả về sinh học và tâm lý. Lịch sử là vấn đề sinh tồn.

Tuy nhiên, để tạo ra giá trị mới, xã hội cần phải có tâm hồn trong sáng để cho phép xã hội sẽ tập trung vào làm điều gì đấy nhắm vào tương lai. Đây là bi kịch các xã hội lịch sử đang mắc phải.

PHONG BÌ CHẤM COM hay THAY ĐỔI HAY LÀ CHẾT

Mai Mclay

TL: Xin post tặng bạn bè kịch bản ngắn của cô bạn Mai Mclay gửi cho TL đọc ngày cuối tuần. Chúc mọi người có ngày nghỉ vui vẻ...

Cảnh 1: Cầu Long Biên, sáng sớm, đường phố

Vun vút xe cộ trên chiếc cầu Long biên phóng vào thành phố. Những tia nắng buổi sớm hào phóng lóe sáng trên những chiếc mũ bảo hiểm trùng trùng điệp điệp. Một cô gái đầu trần, tóc buộc cao,  phóng như điên trên chiếc xe phân khối lớn. Cận cảnh đôi mắt thông minh đang cười khoái chí vì vượt thoát đèn đỏ. Đó là nữ nhà báo, nhân vật chính của phim.

Cảnh 2: Cuộc họp báo:

Những bước chân gấp gáp bước như chạy trên cầu thang.Một tấm panô có dòng chữ lớn ghi chủ đề cuộc họp báo THAY ĐỔI HAY LA CHÊT. Nữ nhà báo dừng lại trước một cái bàn tiếp tân, chìa giấy mời, ký nhận một tập tài liệu và một chiếc phong bì. Cận cảnh chiếc phong bì giống hệt như mọi chiếc phong bì ở VN với đường viền xanh đỏ. Cận cảnh gương mặt nữ nhà báo  còn rất trẻ, nhoẻn cười, cặp mắt to ướt lãng mạn. Khi cô vừa nhận chiếc phong bì thì nghe tiếng chuông điện thoại. Cô rút điện thoại trả lời, vẻ ngạc nhiên.Vừa nghe điện thoại, cô vừa ghi vội vào mặt sau chiếc phong bì một dòng chữ số bí mật cùng dòng chữ THAY ĐỔI HAY LÀ CHẾT. Rồi cô len lách vào bên trong phòng họp báo, nhớn nhác nhìn ngó như tìm ai đó, lại như là cố chường mặt ra điểm danh, rồi len lén chuồn khỏi phòng họp. Bỏ lại sau lưng cô, trên sân khấu, một nữ diễn giả trẻ đang hùng hồn diễn thuyết. Không có ai nhìn thấy cô chạy như bay xuống cầu thang vắng.

NỖI ĐAU ĐỚN, HỔ THẸN NÀY...

TL: Nhà biên kịch Long Khánh là cộng tác viên lâu năm của VFC, thường tiên phong viết mảng chính luận, chống tham nhũng. Cũng là người đồng nghiệp, người anh vong niên lâu năm của TL. Mới đây gặp lại nhân dịp đầu năm, TL có hỏi bác chuyện Tiên Lãng. Chỉ thấy bác cười buồn, không nói gì. Và hôm nay TL nhận được bài viết này…Xin post lên đây để cùng bạn bè đọc và hiểu thêm tâm tư của một người Hải Phòng trước sự kiện Tiên Lãng còn nóng bỏng trên các diễn đàn cả nước và quốc tế.

Nguyễn Long Khánh

 

Vụ cưỡng chế đầm nuôi thuỷ sản ở Tiên Lãng với tiếng đạn hoa cải của hai anh nông dân Đoàn Văn Vươn và Đoàn Văn Quý làm chấn động cả nước…Biết bao  người có lương tâm yêu công lý, sự thật, lẽ công bằng đã lên tiếng: từ cựu chủ tịch nước Lê Đức Anh, đến Cựu phó thủ tướng Vũ Khoan, các Bộ trưởng, tướng lĩnh quân đội, công an, các đại biểu quốc hội và các văn nghệ sĩ ở 64 tỉnh, thành trong cả nước…Vậy mà văn nghệ sĩ Hải Phòng chúng tôi dường như im lặng…Tôi đỏ mặt khi đọc bức tranh biếm hoạ về thái độ văn nghệ sĩ Hải Phòng trên mạng Trần Nhương: Hai ông văn nghệ sĩ Hải Phòng đắp chăn bảo nhau: hình như chuyện xẩy ra ở cống Rộc ở đâu I Ran, I Rắc thì phải? Nên cứ yên tâm mà ngủ…Thật đau đớn, hổ thẹn khôn cùng khi có những điều thật khó nói ra.

Thành phố hoa phượng đỏ có bề dày lịch sử oai hùng, quang vinh luôn hiên ngang ngẩng cao đầu. Thành phố được dựng lên bởi nữ tướng Lê Chân lẫm liệt, thành phố đã có trận đánh Bạch Đằng Giang lịch sử chôn vùi bao chiến thuyền của giặc Nam Hán xâm lược, thành phố đã đánh thắng đế quốc Pháp bằng những cuộc chống càn anh dũng, đã chiến thắng B52 giặc Mĩ khi chúng đánh phá khu Xi măng, Thượng Lý. Thành phố của cần lao, làm lụng, dựng xây…Trong gian khổ, khó khăn, bão táp vẫn ngẩng cao đầu: những bến Sáu Kho, nhà máy Xi măng, đóng tàu Hạ Lý, cơ khí Duyên Hải đã trở thành huyền thoại bất tử về truyền thống của những người công nhân làm nên những chiến công bất hủ dưới ngọn cờ của Đảng. Chúng tôi tự hào với truyền thống thành phố Cảng bất khuất, kiên cường đã làm nên những mốc kinh tế đáng nhớ: Bốn cống, năm cầu, năm cửa ô...Và đã đón nhận biết bao huân chương, phần thưởng cao quý.

DŨNG CẢM LÊN CON

Tùy bút thơ - Đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn

Nửa đêm, tiếng sét giật cửa kính

Con choàng sợ hãi

Bố vỗ về con bằng lời ru do bố tự tạo ra:

Dũng cảm lên con, dũng cảm lên con…

Phải, hãy dũng cảm lên con, dù con đang làm một “kẻ ăn xin”⁽¹⁾ rất lâu nữa trước khi là người biết cho và có khả năng cho người khác…Bởi lòng dũng cảm là cội nguồn của Nhân hậu, Lương thiện - những danh từ đã bị lạm dụng, bị lợi dụng, thậm chí bị đánh cắp nội dung từ những người đáng yêu- trong đó có kẻ “ăn xin” thần thánh như con.

Con cần có đủ lòng dũng cảm để sẽ không bị chết chìm trong những dòng thác ngôn từ hình ảnh của cái thời mà tất cả biến thành quảng cáo và mọi giá trị đều bị quy thành vàng thành tiền dù là tiền vàng dương gian hay tiền vàng âm phủ.

Dũng cảm lên con, để nhỡ khi không còn bố ở trên đời, con sẽ không hề lạc lõng trước những gì bố để lại cho con kể cả cái đói cái nghèo sự dày vò mệt mỏi bố từng vượt qua dù là bằng cách ngạo nghễ hay não lòng nhưng con không phải trả nợ cho bất cứ điều gì cho bất cứ ai và không xấu hổ về người đã trót sinh ra con.

DÂN MÌNH TỘI NGHIỆP THẬT

Mấy hôm nay dân chúng cả nước mừng như vừa kết thúc một trận đánh lớn mà kết quả là “dân thắng, tham nhũng thua”. Nhưng cái thắng và thua này mới dừng lại ở bước đầu. Tức là nhận có sai, sẽ sửa. Câu này nghe quen quen từ lâu nay.

Ông Thủ tướng thay mặt luật pháp để phán quyết sự việc đáng lẽ phải phân xử ở tòa. Tức là Thủ tướng cao hơn chánh án. Văn phòng chính phủ cao hơn toà án. Lời thủ tướng có giá trị hơn phán xét của tòa. Hóa ra lâu nay vẫn là vậy. Chính trị xử chứ không phải là tòa án xử các vụ liên quan đến tội phạm, nhất là những tội “nhạy cảm”. Thảo nào có nhiều vụ án cứ cãi chày bửa mãi ở tòa cũng đến thế mà thôi. Chả cần chứng cứ, chả cần tranh tụng, chả cần sai đúng. Chính trị xử rồi mà. Xử từ trước khi vụ án đó đưa ra tòa công khai xét xử cơ. Xử kín, xử bằng các cuộc họp năm bảy bên, năm bảy ngành và “theo sự chỉ đạo của trên”. Vậy nên vụ Đoàn Văn Vươn cả nước trông về phủ thủ tướng. Báo chí ăn chực nằm chờ săn tin cuộc họp của ông Thủ tướng với Hải Phòng. Rồi tất cả vỡ òa khi nghe phán quyết của ông: lãnh đạo huyện Tiên Lãng sai toàn diện, cả về lí lẫn tình. Nào là cám ơn, nào là nước mắt niềm tin đã lấy lại, nào là sáng suốt, công bằng…Ui chao, nghe mà tội nghịêp.

THÓI XẤU CỦA NGƯỜI VIỆT

Nguồn: chungta.com

Hủ cựu và ngại thay đổi

(Nghiêm Xuân Yêm, Nông dân mới trong nghề nông xử ta, Thanh Nghị, năm 1945)

Trước hết nông dân ta ngày nay (bài này viết tháng 02/1945 - VTN chú) đều còn dốt nát. Bởi dốt nên thủ cựu mà thủ cựu một cách bướng bỉnh. Bao nhiêu điều gì mới lạ khác với thói thường, với sự quen dùng, họ đều coi như không tốt và không bao giờ có ý tò mò muốn dùng. Đại đa số chỉ sống lần hồi từng ngày, nên họ không hề có những sự trông xa hoặc lâu dài và phiền phức rắc rối. Họ cần những hoa lợi mau chóng chắc chắn và dễ dàng, dẫu rằng ít ỏi. Họ nhận thấy ruộng thiếu phân bón nhưng họ chẳng biết làm thế nào cho có nhiều phân. Vì hình như họ cho sự thiếu thốn ấy là dĩ nhiên. Họ nghiệm thấy những giống thóc họ thường cấy là không cứng cây, không chịu được nước ngập... nhưng họ chẳng muốn tìm các giống tốt hơn và giả sử có tìm thấy họ cũng không dám cấy thí nghiệm. Họ cũng từng biết nghĩ rằng nếu rất nhiều người họp lại chung công của để đắp một khúc đê, xây vài ba cửa cống thi hờ lê giữ được nước mưa để cả một cánh đồng bằng khô khan trở nên chan hòa nước và cây cối tươi tốt. Nhưng họ cũng lại tin rằng đó là một sự chẳng bao giờ nên dám làm, vì chắc đâu đã được lợi. Vả lại trong việc khó khăn và lâu dài lắm. Thà rằng chẳng nghĩ đến làm còn hơn(!). Dốt nát, thủ cựu, nghèo, ưa thực tế, hay ngờ vực nhút nhát, mọi nhẽ ấy đã tạo thành những người nông dân khó hiểu, khó dìu dắt và khiến cho người nào nông nổi ương tính phải bực mình, có khi đến phải cáu phải ghét.
*Bàn: Thế mới càng khâm phục anh nông dân Đoàn Văn Vươn đối mặt với biển để có được gần 20ha đất thủy canh. Khâm phục, khâm phục...Người giỏi thế mà không biết dùng, không biết khen mà còn gây sự...Thua... 

NHỜ CỐ GẮNG CHÍNH TRỊ

Trong các bài viết của phóng viên thời sự (nhất là trên ti vi) kể về thành tích phát triển của đất nước thường có câu:“nhờ cố gắng chính trị, đồng thời phát huy…nên…”. Nghe xong tự vấn: cố gắng chính trị là gì nhỉ? Mình bèn hỏi ông Wikipedia thì tìm được một định nghĩa trong Từ điển bách khoa Việt Nam là: “Chính trị: toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc của nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước". Mình quay lại dịch câu trên từ tiếng Vịêt ra tiếng Việt: “Nhờ cố gắng toàn bộ những họat động có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc của nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước, đồng thời phát huy…nên…”. Hơi dài, rối rắm và tối nghĩa, nhưng để mà hình dung người ta muốn nói gì? Nhưng cũng chỉ đủ suy đoán là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của…vì vậy…Cái “nhờ” này chắc nói nhiều mấy chục năm qua nên giờ chán, xoay sang nói chữ, chơi chữ hay có tính ẩn dụ?

5 ĐIỀU HỐI TIẾC NHẤT LÚC SẮP LÌA TRẦN

Posted Ánh Trăng

Một nữ y tá người Úc tên Bronnie Ware đã có nhiều năm chuyên chăm sóc người bệnh ở thời kỳ 12 tuần cuối của cuộc đời họ. Qua đó cô đã có cơ hội ghi lại những điều mà người bệnh còn hối tiếc trước khi nhắm mắt. Cô nhận ra rằng khi người sắp qua đời được hỏi có điều gì trong cuộc đời mà họ hối hận vì đã không làm khác đi, đã có một số câu trả lời rất phổ biến trong tâm lý chung của  con người ở giai đoạn này mà cô có thể tổng kết lại thành năm điều và viết thành cuốn sách cùng tên: “5 điều hối tiếc nhấ lúc sắp lìa trần”. Đã không có câu trả lời nào đề cập đến sự ham muốn về tình dục hay những cú nhảy bungee mạo hiểm.

Dưới đây là năm điều hối tiếc phổ biến nhất của những người sắp chết, mà Ware đã ghi lại:

NƠI ĐẦU NGUỒN CON NƯỚC

Lào Cai (Tây bắc) là mảnh đất đón nhận dòng nước ngọt ngào đầu tiên của sông Chảy đổ vào đất Việt. Nơi ấy có những bản làng ẩn sâu trên núi cao, rất nghèo và nên thơ. Trẻ em có đôi mắt buồn như núi ngàn mây phủ, má hồng như nắng. Người dân nghèo nhưng sống thanh thản cùng núi rừng, bầu bạn với cỏ cây hoa lá, muông thú. Họ và thế giới còn lại chẳng thể chia lìa nhưng như thể hai mặt của đồng tiền, văn minh và hoang sơ; giàu có và nghèo đói; tĩnh lặng và sôi động; thanh thản và bất an...Nếu bạn đã tới thì có nghĩa bạn đã bị quyến rũ, gây nghiện và chẳng thể rời xa. Một sự nghiện ngập êm dịu, mê đắm khiến ta tinh khiết hơn, trong sạch hơn và thèm khát được cống hiến hơn. Hãy qua miền Tây bắc và Đông bắc của Việt Nam để trải nghiệm những cảm nhận chỉ có ở nơi này.

BỔ NHIỆM TÂM LINH

Nếu bây giờ có ai hỏi mình, có điều gì mình mong ước mà chưa thực hiện được luôn thôi thúc mình, thì đó chính là cuộc du hành đến Tây Tạng (Tibet) - một vùng đất huyền thoại, bí ẩn và quyến rũ đến mê hoặc.

Tây Tạng nằm trên nóc nhà thế giới, nơi cao nhất có bóng dáng con người, nơi bắt đầu có thể với tay đến vầng mây xanh. Vào năm 416 (TCN) Nyatri Dzenpo lập vương quốc đầu tiên, kinh đô ở thung lũng Yarling. Bon là hình thức tôn giáo chính, tin vào pháp thuật và thủ lĩnh. Vào năm 620-649 Công nguyên: Songzen Gampo chinh phục Nepal ở phía tây và Lamarupa ở nam, thống nhất đất nước, kinh đô ở Lhasa. Thế kỷ 7, Phật giáo đến Tây Tạng. Kinh Phật được dịch ra tiếng Tây Tạng, gián tiếp định hình chữ viết Tây Tạng từ mẫu tự Gupta thuộc ngôn ngữ Sanskrit. Cuối thế kỷ 8, Padmasambhava (Liên Hoa Sanh), tu sĩ Ấn, sáng lập tông phái Phật giáo đầu tiên ở Tây Tạng, Mật tông Nyingmapa. Phật giáo bắt đầu có ảnh hưởng lớn trong chính quyền.  Sau này có thêm 3 tông phái nữa là Sakyapa; Karmapa và Gelugpa. Ở Việt Nam hiện nay khá nhiều người, đặc biệt các bạn trẻ khá yêu thích, mong muốn tìm hiểu và hành trì Mật tông Tât Tạng. Đức Đạt Lai Lại Ma thuộc dòng Gelugpa. Trước khi đạo Phật vào Tây Tạng thì đạo Bon đã thừa nhận về kiếp trước, kiếp sau và chuyện tái sanh. Cho nên khi Phật giáo truyền vào Tây Tạng thế kỷ 7 thì được tiếp nhận khá hồn nhiên và phát triển rực rỡ.

TRÍ THỨC NỬA MÙA

Oleshuk Iu. F. – Posted by Ánh Trăng

Giới trí thức đang bị nhiều người chỉ trích. Họ bị coi là người chịu trách nhiệm về những cuộc cải cách đầy tai hoạ hồi những năm 1990. Hơn nữa, có thể nhận thấy rõ xu hướng là người ta không chỉ lên án giới trí thức về chuyện đó, mà còn vì vai trò của họ trong lịch sử đất nước nói chung, bắt đầu gần nửa sau thế kỷ XIX, tức là từ khi những nhà cách mạng “thông ngôn kí lục” bước vào con đường khủng bố. Những lời kết án mang tính khái quát như thế không làm ai ngạc nhiên. Chúng ta, một đất nước có truyền thống phản trí thức, một truyền thống đã mang đến không ít đau khổ cho cả trí thức lẫn nước Nga.
Tác giả không có ý định phán xét trách nhiệm của giới trí thức về những việc mà người ta quy cho họ trong quá khứ (chủ nghĩa phiêu lưu chính trị, thái độ cuồng tín cách mạng v.v…). Nhưng là một nhân chứng của những sự kiện diễn ra trong giai đoạn cải cách – tức là những sự kiện diễn ra trong hai mưoi năm gần đây – tôi có thể đánh bạo mà khẳng định rằng: giới trí thức không tham gia vào việc đó.