CÓ GÌ ĐẸP TRÊN ĐỜI HƠN THẾ?

Tượng nhà mồ Tây Nguyên

Lâu rồi không có gan đọc đọc câu thơ của Tố Hữu: “Có gì đẹp trên đời hơn thế/ Người yêu người sống để yêu nhau” vì sợ bị phản ứng. Yêu nhau sao được nữa? Đến mức người dân khốn khổ mất đất khiếu kiện mà còn bị ông chủ tịch Hà Nội Nguyễn Thế Thảo khó chịu cằn nhằn: “Những người khiếu kiện làm mất mỹ quan thành phố”. Xin hỏi ông: Ai làm mất thể diện Hà Nội, mất thể diện quốc gia, đất nước này? Không lẽ mấy người dân mất đất? Không lẽ nhìn cảnh dân oan biểu tình mà người ta nghĩ khác đi về Việt Nam? Vậy ở các nước người biểu tình thậm chí còn trần truồng giữa thanh thiên bạch nhật, đi từng đoàn đoàn lũ lũ thì đất nước họ có mất mỹ quan không? Có thay đổi bản chất chế độ chính trị nước đó không? Chính phủ có đàn áp và có cấm đoán không? 

Nói về thể diện quốc gia nhé: ông có biết Việt Nam bị đội sổ về nạn tham nhũng hoành hành; là kẻ thù internet; thù địch với tự do báo chí không nhỉ? Ông có biết năm 2012 vừa qua, Việt Nam là nước đáng báo động đỏ trên bảng xếp hạng trí tuệ toàn cầu  vì bị tụt sâu xuống nửa dưới của thế giới, thứ 76/ 141 nước. Nhìn lại quá trình từ 2007 khi bắt đầu có sự đánh giá thì tình hình vô cùng bi đát, chẳng những kém cỏi mà xu hướng là suy giảm liên tục. Người ta đã chỉ ra: “Nguyên nhân khiến chỉ số về trí tuệ của Việt Nam đang ngày càng thụt lùi không phải do con người Việt Nam kém cỏi mà là do sự bất cập của Tổ chức quản lý nhà nước và  sự yếu kém trong chăm lo đầu tư cho Vốn con người…Khi một đất nước được xem là kém cỏi trong Đổi mới/Sáng tạo, thì đồng nghĩa với việc đất nước ấy không thể tự phát triển được. Nó chỉ tồn tại được bằng cách bán cho đến cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, vắt cho đến cùng cực sức cơ bắp để làm thuê cho người khác. Khi những thứ đó không còn nữa thì sao?”. Ông có thấy mất “mỹ quan” với các nước trên thế giới không, thưa ông?

Còn với người dân trong nước, ông nghĩ sao khi để vụ việc khiếu kiện liên tục nhiều năm, trên khắp cả nước mà tiếng kêu ai oán của dân đen dường như không tới được những cái tai ngồi trên ghế cao quyền lực nhưng thiếu tâm lực, thưa ông?

Hà Nội từ khi ông về làm chủ tịch có gì mới, thay đổi, phát triển một cách “mỹ quan” xin ông chỉ cho nhân dân được biết? Dân chúng rùng mình khi biết ông còn tại vị cho đến 2016, lúc đó ông mới hết nhiệm kỳ bầu bán, thưa ông?

SỰ TRẢ THÙ MẤT TRÍ

Ảnh internet

Ảo tưởng ban đầu về một nhà nước vì dân, do dân, của dân khiến người ta tự nguyện thế chấp sổ đỏ Hoài bão để tham gia cuộc đấu tranh long trời lở đất. Khi giành được chính quyền mọi người hân hoan và cho rằng, sự thế chấp sổ đỏ đó là xứng đáng.

Để chính quyền đó tồn tại và phát triển, người dân tiếp tục tự nguyện thế chấp sổ đỏ Hy sinh. Họ hy sinh xương máu, chịu đựng mọi gian khó để chính quyền không bị xâm hại. Vẫn tin tưởng sự hy sinh đó sẽ được tưởng thưởng xứng đáng.

Khi chính quyền bộc lộ những yếu kém, người dân cố gắng thế chấp sổ đỏ Ảo tưởng rằng, để chính quyền vững mạnh, cần có những thất bại để làm bài học cho tương lai. Và chính quyền đang nỗ lực vì một tương lai cho chính họ và gia đình họ. Ảo tưởng khiến người dân tiếp tục hy sinh, chịu đựng.

Tới lúc chính quyền bộc lộ quá nhiều khiếm khuyết, hạn chế người dân kiên nhẫn gán nợ sổ đỏ Cam chịu để hy vọng sự hồi tâm của kẻ có chức quyền – những người mà họ đã từng cưu mang, bảo vệ khi chiến tranh, loạn lạc, nghèo đói. Sự cam chịu lâu đến mức trở thành nét tính cách khiến họ bị “thua lỗ” trong cuộc thế chấp mịt mùng không lối thoát.

NÊN "ĐIỀM TĨNH"?

Trong tâm lý, đạo đức, tôn giáo đều dạy con người nên điềm tĩnh trước những khen, chê. Chớ vội mừng rỡ khi được khen. Chớ vội khùng lên khi bị chê. Quá đúng. Ở đời ai cũng ưa thích giao tiếp, quan hệ với người có tính cách điềm tĩnh. Nhiều người lấy đó làm thước đo cho sự chín chắn, sâu sắc của người đã thực sự trưởng thành. Cũng đúng…

Bây giờ người ta đang kêu gọi sự “điềm tĩnh” trước nhiễu loạn thông tin thật giả lẫn lộn, giữa thông tin “phản ánh trung thực” tình hình đất nước và quan chức chính phủ với tin tức của bè lũ “phản động”, của “thế lực thù địch”. Nên cần “điềm tĩnh” phân biệt tốt-xấu; giả-chân…Sự “điềm tĩnh” không có cơ thể sống để tồn tại.

Sự “điềm tĩnh” này là gì?

Vụ án Tiên Lãng xảy ra đã vài tháng. Người ta hứa sẽ giải quyết xong trong tháng 6, giờ là tháng 9. Người dân, đặc biệt người thân của anh Đoàn Văn Vươn vẫn đang phải “điềm tĩnh” chờ đợi nhát búa công quyền giáng xuống phân xử. Sự “điềm tĩnh” nuốt lấy nỗi đau oan trái…

SỐNG Ở THÊ GIỚI PHẲNG

Câu chuyện ồn ào về web, blog, rồi lệnh cấm, lời tuyên bố điều tra, truy tố…ban hành khiến mình nhớ lại cái thời, để nhận được tin tức người thân dù chỉ cách xa mấy chục cây số cũng phải chờ đợi phong thư đi có khi cả tuần lễ. Tin tức thời đó sao mà hiếm hoi, u minh, không biết đâu mà lần? Chả thế mới có chuyện bố mình mất ít lâu, bỗng nhận được lá thư của bạn già viết hỏi han do lâu nay bệnh tật nên không đến thăm nhau được. Số điện thoại lại để thất lạc. May mà còn ghi lại địa chỉ số nhà…

Một chuyện khác: cách đây hai năm, mình đến nhà cô bạn chơi. Thấy màn hình vi tính mở, nhưng không để ý. Vừa nói chuyện, vừa thấy bạn liếc mắt liên tục vào màn hình có ý theo dõi. Lúc này mình mới để ý thấy một chú bé chừng 4 tuổi đang ngồi chơi đồ chơi trong một căn phòng nhỏ nào đó, không có người lớn. Ngạc nhiên hỏi, cái gì thế? Bạn cười, à, trông con cho cái H. Lại ngạc nhiên nữa: mẹ con nó ở Mỹ cơ mà? Bạn cười khúc khích, ừ, ở Mỹ, thằng cu kia đang ở nhà nó bên Mỹ. Trợn mắt ngạc nhiên và bật cười. Hóa ra em gái bạn đang nấu ăn trong bếp nên nhờ chị gái trông con qua webcam. Bạn bảo phải trông cháu suốt, có khi mất cả công cả việc đấy. Sau này mới hay, nhiều người đã từng giúp người thân, bạn bè ở xa xôi với cách như vậy. Hóa ra chuyện kể trong “Thế giới phẳng” về một gia đình ở Mỹ thuê một cô giáo ở mãi bên kia bán cầu là Ấn Độ kèm học cho con mình vào các buổi tối là thế này…

Chuyện nữa: một bạn mở quán café khá sang trọng ở gần trung tâm Hà Nội. Nhưng mấy khi có thời gian ngồi ở quán trực tiếp quản lý. Thế là nhờ cô chị ở tận Sài Gòn quản lý giúp qua webcam vì cô chị nghỉ ở nhà nên có thời gian. Bớt khá nhiều tiền thuê quản lý mà chưa chắc đã tốt hơn? Nói dại, cô nhân viên lười biếng nào, hay ai đó đến chơi lỡ lời nói xấu bà chủ thì...toi.

RA ĐI CỦA MÙA THU

Hồn nhiên (Ảnh internet)

Một đức tính đáng ghét, hạn chế sự phát triển cá nhân cũng như của đất nước cần sửa ngay và luôn của người Việt mình là gì? Tự hỏi mình lâu nay mãi chưa có câu trả lời nhất quán. Vì tính xấu thì nhiều (như người Việt xấu xí mà cả cố nhân lẫn người đương thời Vương Chí Nhàn đã liệt kê), cái nào cũng cần, cái nào cũng trầm trọng, quan trọng, cần sửa chữa, có cái không thể sửa chữa mà cần xóa bỏ ngay và luôn…Cuối cùng thì thấy cái đức (vô phúc) này ghê sợ nhất: luôn tìm cách đổ lỗi cho người khác khi bản thân họ bị thiên hạ vạch ra những thói tật xấu, bị chỉ trích những hạn chế, yếu kém, những sai lầm. 

 

Thử bắt đầu từ một sự kiện rất nhỏ để nhìn ra đức quá “khủng” này qua sự kiện The Voice. Giám đốc phụ trách Âm nhạc Phương Uyên bị lên án từ một cuộc điện thoại dàn cho các thí sinh do ai đó bí mật thu được và tung lên mạng. Và sau đó là im lặng. Và sau đó là họp báo. Và sau đó là khóc lóc. Và sau đó là ngụy biện. Và sau đó là đổ lỗi…Và sau đó là dàn “chân gỗ” thay nhau phát biểu bảo vệ chương trình, cụ thể bảo vệ Phương Uyên. Cũng là tự bảo vệ mình trên con đường đến danh vọng. 

Các “nữ hoàng”, “quí ông”, “các “tài năng” âm nhạc lên tiếng ca ngợi Phương Uyên hết lời như một tài năng không thể thay thế. Màn bi hài đó diễn ra đầy kịch tính, nhiều cung bậc cảm xúc của những người trong cuộc, nhưng người chứng kiến, và cả những người muốn tìm đến sự thật. Từ màn tâm sự đẫm nước mắt của Phương Uyên đến những lời tung hô, an ủi, khuyến khích cô đứng vững trước sóng gió “bất ưng” đổ ập xuống đầu…Và cuối cùng lời từ chức của Phương Uyên chìm nghỉm trong tiếng hô dậy sóng của ba quân, những người đang tham dự cuộc thi - người lệ thuộc rất nhiều vào sự đánh giá của các cộng sự do Phương Uyên mời và lãnh đạo, phụ thuộc vào cảm xúc và không thể thiếu những nhận xét (tất nhiên khó tránh khỏi tính cá nhân) về thụ cảm nghệ thuật…

 

Thật đáng sợ tâm thế của người Việt hôm nay bộc lộ rõ nét của “màn kịch ngắn” The Voice này – Họ sẵn sàng phủ nhận tính xấu, việc làm xấu xa của ai đó với sự bàng quan, lấp liếm, có thể hàm chứa sự thân quen, tính vụ lợi:

SỰ THẬT "ẢO TUNG CHẢO"

Lũ lụt ở Thanh Hóa (Ảnh Vietnamnet)

Dường như tìm một khe hẹp an toàn, yên tĩnh để sống giờ này bỗng khó hơn bao giờ hết. Bất an tới mức vừa nói điều gì đó thì ngay lập tức nhớ tới chuyện khác còn bất an hơn. Sống sao khốn khó vậy? 

Thủy điện sông Tranh I là mối đe dọa hàng nghìn người dân sống dưới chân đập. Nhưng người ta vẫn bảo an toàn, có thể tích nước để chạy thủy điện. Người nói an toàn vì không phải đêm đêm mất ngủ lắng nghe tiếng nước chảy để giật mình, nên cứ đề nghị và ra quyết định. Động đất nhiều bất thường, chưa từng thấy cũng không gây chấn động đến lương tâm những người có trách nhiệm. Tâm chấn lan tỏa, tan biến trong sự tham lam, vô cảm của con người. Bỏ đập thủy điện hay bỏ dân?

Viện bảo tàng Lịch sử đã trình đề án xây dựng hết hơn 11.000 tỷ đồng. Nếu thông qua và tiến hành xây dựng thì sẽ có viện Bảo tàng Vô cảm trường tồn với thời gian. Người ta sẽ nhớ nó được xây dựng vào cái thời khốn khổ, người dân đang kiệt quệ cùng cực. Nhà nghèo chơi sang là thế đấy. Nếu công tử Bạc Liêu sống dậy chắc chắp tay vái đám hậu duệ của ông. Chả khác gì tấm bia miệng, một bằng chứng sống động của một thời “đểu cáng đã lên ngôi”.

BA SÀM - NHÀ BÁO 5 TUỔI

Nhân sinh nhật 5 tuổi của trang blog Ba Sàm, xin chúc mừng Trang chủ và các bạn biên tập viên, cộng tác viên những điều tốt đẹp.

Mọi lời cám ơn Ba Sàm dường như là khách sáo vì mục đích Anh hướng tới nhằm phụng sự một xã hội tốt đẹp, cởi mở, nhân văn.

Có thể nói từ Basam.wordpress.com, tiếng nói của các blogger bắt đầu đánh động dư luận, chính quyền đặc biệt quan tâm và thận trọng hơn với những đánh giá của mình. Các blogger chiếm lĩnh dần vị trí quan trọng trong các hoạt động báo chí. Đây thực sự là công lớn của Ba Sàm. Từ “vỉa hè”, các blog đã đến với mọi người dân không qua các sạp bán báo. Từ “làm sàm” các blogger đã trưởng thành ở tất cả các mảng chính luận, văn hóa, kinh tế, xã hội, pháp luật…Nói như Bọ Lập “ai bảo chăn trâu là khổ? Tôi chăn còm còn khổ hơn trâu”…Mình biết Anh Ba Sàm đã hy sinh rất nhiều thứ để dành toàn bộ tâm huyết, sức lực, thời gian, tiền bạc để đưa đem đến cho bạn đọc khắp nơi một trang tin đa dạng, bổ ích và vô cùng cần thiết…Xin tri ân Anh!

Vì Anh Ba “tự diễn biến” trước nên giờ mình mới dám công bố những bức ảnh chụp được trong những lần đi biểu tình chống Trung Quốc xâm lược. 

Chụp ảnh trước đài Cảm tử quân (Biểu tình ngày 14/8/2011)

 

Tác nghiệp cùng Nguyễn Lân Thắng (biểu tình ngày 8/7/2012)

Tác nghiệp cùng đài TH Hà Nội

Tác nghiệp chéo...Hihi...

SỰ THẬT GIÁ RẺ?

Cả ngày hôm nay mình ám ảnh nụ cười của Khương trong tòa án mà phóng viên chụp được. Nụ cười rất hiền, dịu dàng và quyến rũ. Nụ cười của người biết mình đang ở đâu, đã làm gì và cái gì đang chờ đợi bạn. Không chứa đựng một tia hy vọng nhưng cũng không hề thấy một sự thất vọng trong nụ cười và gương mặt ấy…Với mình bạn đã chiến thắng.

Những người dấn thân đi tìm sự thật ở một đất nước có quá ít sự thật và sự thật luôn bị che dấu đã tự nhận về mình những nguy cơ đầy tiềm ẩn cho an nguy của mình. Chính thế nghề báo tự thân đã hàm chứa lòng can đảm, dấn thân, hy sinh vì khao khát tìm ra sự thật và nói lên sự thật. Khương là số ít nhà báo đã làm được điều đó, dám làm điều đó. Bạn đã đổi tự do của mình để vạch mặt ít nhất được một kẻ sâu mọt – một cái giá không hề rẻ. Nhưng sự thật có bao giờ là giá rẻ? 

Mới đây thôi dân cư mạng sôi sục vì cái án 4 năm tù cho trung tá Nguyễn Văn Ninh do tội đánh chết ông Trịnh Xuân Tùng chỉ vì cái mũ bảo hiểm. Một mạng người chỉ đổi bằng cái án 4 năm. Sự thật vụ án hiển nhiên như thể ban ngày thì không cần thắp đèn đọc sách. Nhưng Kim Tiến, con gái ông Tùng, đơn độc một mình chiến đấu lại cả bộ máy hành pháp, tư pháp đồ sộ để chỉ nói lại sự thật, và cô đã không thể chiến thắng. Sự thật trong vụ án này đã bị chà đạp, đã bị làm nhục. Kẻ chiến thắng có tên là tội ác.

CHỈ ĐẠO SÁT SAO?

Ảnh internet

Một loạt sự kiện vừa xảy ra khiến xã hội rúng động: đầu tiên vỡ lở chuyện làm ăn bê bối của Vinasshin, Vinalines, và gần đây là vụ bắt bầu Kiên, bắt Dương Chí Dũng, các vụ ồn ào về sát nhập ngân hàng, “nhóm lợi ích thâu tóm ngân hàng”…Dân tình bàn tán xôn xao, đưa ra nhiều giả thiết này nọ, ai là người quyết tâm chống lại nạn tham nhũng, dẹp nạn lợi ích nhóm với siêu quyền lực, làm trong sạch chính quyền…? Phe này, phe kia dân tình không hiểu lắm vì lâu nay tất cả chuyện chính trường đều nằm trong bí ẩn, bí mật và xa rời với sự hiểu biết của dân chúng. Người dân chỉ đo lường “công quả”, năng lực điều hành, cũng như thực tâm của các cấp quan chức lớn nhỏ thông qua những việc giản đơn giản như bữa cơm hàng ngày, túi lương xẹp lép nhanh hay lâu, cách hành xử với họ trong giao tiếp, xử lý hành chính. Và khi một việc đổ bể thì lúc này mới thấy “quyết tâm” của người đứng đầu chính phủ: chỉ đạo sát sao vụ này vụ kia, xử lý vụ kia vụ nọ mà không có “vùng cấm”, kiên quyết bắt ông này ông khác, cần xử lý nghiêm minh việc này việc khác…Mặc dù tất tật những việc đó đều có thể ngăn chặn, giảm thiểu trong quá trình điều hành, quản lý, thanh tra, điều tra, bởi tất cả đều trong một guồng máy do một người, một nội các lãnh đạo ở tất cả các lĩnh vực xã hội. Tại sao không sát sao, không kiên quyết, không được tạo ra vùng cấm…trong quá trình làm việc?

QUYỀN LÀM NGƯỜI

Bé có quyền hạnh phúc (Sàng Ma Sáo)

Nếu ai có dịp lên các lớp học vùng cao sẽ thấm thía nỗi cô đơn cùng cực của người dân vùng sơn cước. Mình nghe nói hàng năm nhà nước dành rất nhiều ngân sách cho bà con dân tộc. Trường lớp có xây cất, tường xây, mái lợp tôn, bàn ghế nơi có nơi không. Nhưng hầu như chỉ ở các khu trường chính mới có lớp xây, còn lớp cắm bản thì lưa thưa vách liếp, trống hoác gió lùa. Học sinh có được chút tiền trợ cấp cho bữa ăn, nhưng với số tiền hơn trăm ngàn đồng tháng thì khó khuyến dụ trẻ đến lớp. Ngoài ra họ được những gì? Không gì hết. 

Các học trò này có quyền được học một lớp học đàng hoàng (Cao Sơn)

Đó là cuộc sống của học sinh. Còn cha mẹ chúng thì khổ nữa. Cái này ai cũng hiểu, cũng biết. Nhưng mỗi khi có dịp lên vùng cao, “thám hiểm”, “khám phá” thêm cái nghèo mạt rệp của người dân thì dường như nơi đã biết chưa phải nơi nghèo nhất. Vùng đất nơi họ sống như một ốc đảo khuất nẻo xa xã hội con người văn minh. Vùng đất tổ tiên của họ, đương nhiên họ bám víu để sống. Nhưng chắc chắn họ không lựa chọn nghèo đói, lạc hậu triền miên nhiều kiếp. Nhiều người tha thiết bảo vệ cho cuộc sống hồn nhiên ấy của người dân tộc và cho rằng chính chúng ta (những người ở thành phố) mới là kẻ đáng thương. Về mặt nào đó là đúng, như thiên nhiên đẹp, môi trường trong sạch hơn, không khí trong lành hơn…Nhưng khi con người không thể bảo đảm tối thiểu cho cuộc sống của họ với nhiều rủi ro thì sự ngẫm ngợi triết lý kia gần như là ngụy biện. 

NHỚ VỀ THÁNG 9 MÙNG 2

TL: Xin phép Nhật kí Yêu nước và bạn Nguyễn Minh Tuấn được post lại entry của các bạn nhé. Để kỉ niệm ngày 2/9 mà thường gọi là Tết Độc lập. Độc lập, Tự do và Hạnh phúc - Một mơ ước cháy bỏng của dân tộc VN.

ĐỘC LẬP MÀ DÂN KHÔNG ĐƯỢC HƯỞNG HẠNH PHÚC, TỰ DO THÌ ĐỘC LẬP CŨNG KHÔNG CÓ NGHĨA LÝ GÌ (HCM)

Sáu mươi sáu năm đã trôi qua kể từ ngày đầu tiên của nền độc lập non trẻ. Giá trị của độc lập là vô giá, không gì có thể so sánh được. Nhưng có một câu hỏi khác, thành quả đích thực mà nền độc lập đem lại cho người dân là gì? Với câu hỏi ấy, chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng trả lời rất thấu đáo và chính xác: "Nếu nước được độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng không có nghĩa lý gì". (1)

"Tự do" không phải là giá trị bất biến, tự nó luôn thay đổi theo thời gian và theo bối cảnh xã hội. "Tự do" của sáu mươi sáu năm trước hẳn sẽ khác với những giá trị của tự do ngày hôm nay. Ngày nay, nhân dân chỉ có được tự do đích thực khi nào mà quyền lực của nhà nước bị giới hạn bởi một bản hiến pháp dân chủ được phúc quyết bởi toàn dân, trong đó xác định rõ những quyền cơ bản, cũng như xác định rõ việc người dân có quyền được lựa chọn, quyền thay đổi Quốc hội, Chính phủ thông qua cuộc bầu cử chân chính.(2) Chỉ khi quyền lực nhà nước bị giới hạn, khi ấy những quyền tự do của người dân mới có điều kiện để được bảo vệ và hiện thực hóa.

Có được độc lập chưa đủ, độc lập nhưng người dân phải được hưởng hạnh phúc, tự do. Đấy chính là đòi hỏi chính đáng, điều mà không phải ai khác chính cụ Hồ đã chỉ ra. Hạnh phúc, tự do mới chính là mục đích cuối cùng, là mong ước thẳm sâu nhất của mỗi người dân nước Việt.

Nhiều dân tộc đã bước đi những bước rất dài để hướng tới thịnh vượng văn minh, trong khi đó cũng có nhiều dân tộc vẫn ngủ quên trong lạc hậu, đói nghèo do bảo thủ hoặc tự bằng lòng với tư duy cũ. Kết lại bài viết ngắn này xin được chép lại lời của Thầy Phạm Duy Nghĩa khi nhận định về kẻ thù đáng sợ nhất của dân tộc Việt Nam hiện nay:

"...Một dân tộc biết suy tư, mơ ước và hành động để chế ngự đói nghèo và ganh đua với các dân tộc láng giềng là một dân tộc đang sống. Đóng cửa lại, tự cấp tự cung với đồng lúa và lệ làng, tự mãn với sự lạc điệu của riêng mình có lẽ là kẻ thù đáng sợ nhất của dân tộc chúng ta." (3)

Nguyễn Minh Tuấn

Nguồn:

(1). Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB CTQG, Hà nội, T4, tr.56.
(2). Quyền lựa chọn, thậm chí thay đổi Quốc hội, Chính phủ cũng không phải bây giờ mới đưa ra và cũng không phải ai khác, chính chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: "Nếu chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi chính phủ" (Nguồn: Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Sự thật, T4, tr.283).
(3). Phạm Duy Nghĩa, Giò lụa hay xúc-xích: Lại bàn về làm luật, NCLP, 2005, I, tr. 42-46.